قالب وبلاگ
نويسندگان
لینک دوستان

 به راستی شگفت آور واعجاب برانگیز است چراکه این دستورات 14 قرن پیش، زمانیکه از بهداشت  واهمیت آن حرفی نبود توسط پیامبراسلام ومعصومین به مردم آموزش داده می شد طوریکه پیامبر همواره یاران وپیروان خود رابه رعایت بهداشت دعوت می نمودند ومی فرمودند:

(از پروردگار خود سلامتی ودوری از بیماری  طلب کنید وبدانید که
هیچ کس بعد از ایمان قلبی به خدا، به نعمتی ارزشمندتراز سلامتی د ست نمی یابد)

یا درجای دیگر می فرمایند:

(به هر مقدار که می توانید نظافت رارعایت کنید، زیرا خداوند متعال ، اسلام را  برپایه نظافت بنا نهاده وهرگز کسی وارد بهشت نمی گردد مگرآنکه پاکیزه باشد)

لذا نظافت وبهداشت در اسلام، ضابطه مند وتحت نظام خاصی است به طوریکه بسیاری از تعالیم اسلام خواه واجب یا مستحب، نقش موثری دربهداشت فرد وجامعه دارد واین حقیقت صرفا مورد تایید مسلمانان نیست.  بلکه بسیاری از پزشکان وصاحب نظران مسائل بهداشتی نیز به آن معترضند.
دراین مقاله سعی شده دستورات بهداشتی از دیدگاه قرآن وپیامبر وائمه اطهار در خصوص اهمیت بهداشت دراسلام، بهداشت فردی ازجمله بهداشت بدن، بهداشت اماکن، بهداشت دهان ودندان، بهداشت لباس وبهداشت غذا خوردن،بهداشت آب خوردن، بهداشت مقاربت وبهداشت جلوگیری از امراض میکروبی بررسی شود واهمیت وبرتری آنها نسبت به دیدگاه مکاتب دیگر درخصوص بهداشت فردی بیان شود.
مکتب اسلام الگوی تمام عیار مکاتب دیگر در هر زمینه خصوصا زمینه بهداشت می باشد طوریکه قرآن کریم درسوره احزاب آیه 21 می فرماید:

« لقدکان لکم فی رسول الله اسوه حسنه»"

به تحقیق پیامبر خدا اسوه خوبی بود برای شما"

به طورکلی دستوراتی که درزمینه بهداشت فردی پیامبرآمده است هریک حاوی نکات علمی و مهمی می باشند که شاید امروزه گوشه ای از آن توسط علم اثبات شده باشد لذا دست یافتن به دیگر زوایای این آداب، مستلزم مطا لعه فراوان وکوشش محققانه می باشد.آن مقدار توجهی که دراسلام نسبت به رعایت بهداشت وپیشگیری از بیماریها روحی وجسمی وتمیزی وپاکیزگی وبهداشت فردی شده درهیچ یک از مکاتب بهداشتی دنیا دیده نمی شود. اسلام انسان را موجودی شریف وخلیفه الله می شمارد ودرآیه 4 سوره تین وآیه 30 سوره بقره به این شایستگی اشاره کرده ومی فرماید:

«لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم»

و

«واذقال ربک للملائکه انی جاعل فی الارض خلیفه»

لذا به سلامت وبهداشت فردی او اهمیت خاصی داده ورساترین تعبیر ممکن رادراین زمینه به کاربرده ونظافت را جزئی از ایمان ولازمه ایمان معرفی نموده است. درواقع یکی از ویژگیهای دین اسلام تشویق انسان به رعایت پاکی درابعاد گوناگون زندگی است زیرا خواسته ذاتی وفطری هر انسان دوری از آلودگیهای جسمی وروحی است. اسلام با قراردادن نظافت دربرنامه عبادی فرد مسلمان ودر کلیه موارد غیر اخلاقی ومضر برای سلامت جسم وروان با بیان کلمه فاجتنبو ومنع کردن انسان درآیات مختلف قرآن از حسادت، دروغ، نفاق، فخر فروشی، کبر، غرور، زنا، بت پرستی وقمار وخوردن خبائث (گوشت مرداروخوک،خون وشراب) به حفظ سلامتی تن وروان تشویق کرده است که مصداق آنها آیه 156 سوره اعراف است که می فرماید

« ویحل لهم الطیبات ویحرم علیهم الخبائث».

بنابرین نظافت وبهداشت دراسلام، ضابطه مند وتحت نظام خاصی است به طوری که فرد مسلمان خود را ملزم می داند بهداشت را امری شرعی ودینی بداند وآنرا درهرحال وبه طور مستمررعایت کند که در ذیل به چندین نمونه از آن اشاره می شود.


1- اهمیت بهداشت دراسلام:

ازجمله مسائلی که پیامبر(ص) به آن تاکید داشتند ودرباره آن توصیه زیادی نموده اند، مسئله نظافت وپاکیزگی است تاآنجا که پیامبر(ص) نظافت را از علایم ونشانه های ایمان می دانند:

«النظافه من الایمان»

ونیز فرموده اند

( به تمام توان ، پاکیزه باشید زیرا خداوند، اسلام را برپاکیزگی استوار ساخته و

جزمردم پاکیزه کسی به بهشت نمی رود)

این احادیث گهربار را می توان تفسیر اینآیه شریفه دانست که می فرماید:درآیه 108 سوره توبه

« و الله یحب المطهرین» (خداوند پاکیزه گان را دوست دارد)

علاوه براینها، درفقه اسلام باب مهمی تحت عنوان طهارت ونجاست مطرح است که درتمام کتب فقهی ورساله های احکام ،به تفصیل درمورد آن بحث شده است .وقتی مسلمان براساس این وظیفه دینی، خودراملزم می بیند که تمام اشیاء مورد استفاده خود را همواره پاک نگه دارد، خود به خود محیط زندگی او از انواع آلودگی ها پاک شده وتا حد زیادی بهداشت او تامین می شود. بطور مثال دراحکام نماز آمده است که برای آماده شدن به نمازهای پنجگانه، بدن ولباس خود را ازآلودگی ها تطهیر کنید که این امر خود به خود وبه طورضمنی بخشی از بهداشت رادرزندگی انسان تامین می کند  مانندوضو گرفتن، غسل های واجب ومستحب و...

 2- بهداشت بدن، لباس، خانه واماکن عمومی:

از آنجا که تا جسم توانا وسالم نباشد روح وعقل نمی تواند به درستی عمل کند واز طرفی هم، پیشرفت وترقی انسان به وسیله عقل وفکر انجام می شود لذا سلامت بدن سهم بسزایی درپیشرفت های علمی، صنعتی، پزشکی، اقتصادی و... دارد، پوست انسان درصورت تمیز نبودن وحمام نکردن محل مناسبی جهت رشد وتکثیربرخی ازارگانیسم های بیماری زا باشد. بسیاری از قارچها وانگل ها درشرایطی که بهداشت بدن رعایت نشده باشد براحتی تکثیر کرده وموجب بیماریهای خاص مانند بیماریهای شپش، قارچ وگال و... می شوند اولین گام درپیشگیری از این بیماریها، رعایت صحیح  بهداشت بدن واستحمام روزانه، کوتاه کردن وزودودن موها وگرفتن ناخنها وعوض کردن لباسها وپاکیزه نگه داشتن خانه واماکن عمومی می باشد. که دراین خصوص روایات متعددی است که عبارتنداز: حضرت  رسول (ص) فرموده اند:

(یک روز درمیان، حمام بگیرید)

ودر روایات دیگر فرمودند :

(کسی که آفریدگارورستاخیز راباور دارد، نباید زدودن موی بدن را بیش از چهل روز رها کند.اگر پولی در اختیار ندارند قرض کند وزدودن مو را به تاخیر نیفکند)

یا در روایت دیگر درکتاب من لایحضر الفقیه جلد 1 ص 72 می فرماید :

( حمام دوای بلغم است)

ونیز فرموده اند:

(شارب وموی بینی خود رابچینید وخود رابراین کار ملزم کنید،این کار برزیبایی شما می افزاید)

واز امام صادق(ع)روایت شده

( آن حضرت روز جمعه پیش از آنکه برای برپایی نماز جمعه از خانه بیرون روند، ناخنهایشان را می چیدند وشارب خود را کوتاه می کردند)

 وهمینطور درخصوص عطر زدن، شانه کردن و... روایتهای فراوانی است که ازمجال این مقاله خارج است. درخصوص پاکیزگی لباس در قرآن درآیه 4 سوره مدثر آمده است

«وثیابک فطهر»(لباست را پاکیزه گردان)

ویا درخصوص اماکن عمومی درآیه 125 سوره بقره آمده است

(خانه ام رابرای طواف کنندگان واعتکاف کنندگان ورکوع روندگان وسجود کنندگان پاکیزه گردانید).

 3- بهداشت دهان ودندان:

الف)اهمیت مسواک زدن وخلال کردن، امروزه می دانیم که عامل بسیاری از امراض دهان ازجمله پوسیدگی دندان، پیوره، ژنژیویت و.... در اثرعدم رعایت بهداشت دهان ودندان می باشد. درخصوص مسواک زدن دربحارالانوار جلد 76 ص 126 از حضرت محمد(ص) روایت شده است :

(آنقدر جبرئیل مرا به مسواک زدن سفارش کرد که گمان بردم

به زودی مسواک زدن از واجبات خواهد شد)

ودر روایت دیگر فرموده اند:

(دهانهای شما راهی از راههای پروردگارتان است پس دوست داشتنی ترین راه به سوی خدا آن است که خوشبوترین آنها باشد.پس دهانهایتان را به قدر توانتان پاکیزه وخوشبوکنید).

ب) نحوه مسواک زدن:دراین خصوص از حضرت محمد (ص)روایت شده است که فرمودند:
( به صورت عرضی مسواک بزنید نه به صورت طولی).
امروزه مشخص شده که مسواک زدن به طور عرضی سبب  خروج ذرات باقیمانده غذاهای خورده شده از لابلای دندانها می شود که پیامبر اکرم(ص) 14 قرن پیش به آنها اشاره کرده است.

ج) دفعات مسواک زدن: ازحضرت علی(ع)درکتاب جامع الاخبار روایت شده است

( هرکس در روز دوبار مسواک کند برسنت پیامبران مداومت نموده است)

ونیز ازامام باقر(ع)درکتاب بحارالانوار روایت شده است

( روزی سه نوبت مسواک بزنید وحداقل یک بار مسواک رابردندانها بکشید).

د) مضمضه کردن: میکروبهای موجود در دهان دراثرمواد قندی تبدیل به اسید می شوند واسید حاصله باعث پوسیدگی دندان می گردد دندان پزشکان به این نتیجه رسیده اند که مضمضه آب دردهان که از مستحبات  موکد قبل از هروضو وغسل است درکاستن از غلظت مواد قندی ونشاسته ای در دهان ویا برای کاهش آثار این نوع مواد برسطح دندانها بسیار موثراست.ازسوی دیگرآب با اندک تفاوت درمناطق مختلف دارای مقداری فلوراید است که از پوسیدگی دندانها جلوگیری می کند.

4- بهداشت غذاخوردن:

یکی از نکات کلیدی که همواره دربهداشت وسلامتی مورد توجه مسولان قرارگرفته است مسئله تغذیه است.امروزه ثابت شده است که دستها یکی ازمناسبترین محیط برای رشد ونمو انواع میکروبها (باکتری، قارچ، انگل و...) می باشد لذا مهمترین راه انتقال بیماریها می باشد.الف) شستن صحیح دستها قبل از غذا به میزان قابل توجهی از انتقال میکروبها جلوگیری می کند دراین خصوص دراصول  کافی جلد 6 ص 290 از حضرت علی (ع)روایت شده است که فرموده اند:

(شستن دستها قبل وبعد از غذا عمر را زیاد وچشم را روشنایی می دهد.)

پیامبر(ص) پیش از خوردن غذا وضو می گرفتند و می فرمودند:

(خجستگی وبرکت غذا دروضوی پیش وپس از خوردن غذا است)

ب) اسلام انسان را به خوردن غذاهای طیب یا پاکیزه وحلال دعوت کرده واز خوردن خبائث منع کرده است تا سلامتیشان به خطرنیافتد دراین خصوص درآیه 51 سوره مومنون آمده است

«یا ایها الرسل کلو من الطیبات واعملو صالحات»

(ای پیامبران بخوریدازپاکیزه هاوبکنید کارهای شایسته)

ویا درتحریم خبائث درسوره اعراف آیه157 می فرماید

« ویحل لهم الطیبات ویحرم علیهم الخبائث»

(حلال می کند برایشان پاکیزه هارا وحرام می کنندبرایشان پلید یها).

پ)پرهیز از غذاهای رنگارنگ که دراین خصوص قرآن کریم درآیه 61سوره بقره خطاب به بنی اسرائیل که از خوردن یک نوع خوراک امتناع می کردند فرموده است:

( آیا پست تر را به جای نیکوتر می گیرید)

که امروزه مشخص شده است خوردن غذاهای متعدد درکنار هم موجب بیماریهای متعددی می گردد.
ج) شروع کردن غذا با نمک ونام خداوند که دراین خصوص درتحف العقول ازحضرت محمد(ص) روایت شده که فرمودند

(هرکس غذای خویش رابانمک آغاز نماید خداوند هفتادبیماری را از او دور می کند

که کمترین آن جذام است)

د)حدوحدود غذاخوردن با رعایت اعتدال درخوردن غذا که دراین خصوص درآیه 31 سوره اعراف می فرماید

«کلوا واشربوا ولاتسرفوا» ( بخورید وبیاشامید ولی اسراف نکنید)

منظور از اسراف یعنی توجه به کیفیت ومقدار ومناسبت غذا با طبع ومزاج شخص می باشد.

5- بهداشت مقاربت که درقرآن به دو طریق بیان شده است:

الف) ممنوعیت مقاربت درایام عادت ماهیانه به حکم آیه 222 سوره بقره

«ویسئلونک عن المحیض قل هو اذی فاعتز لوا النساء فی المحیض ولا تقربو هن حتی یطهرون...»

( ومی پرسند از عادت ماهیانه زنان بگو آن رنجی است برای زنان،

درآن حال ازمباشرت با آنان دوری کنید تا پاک شوند)

امروزه مشخص شده که درشرایط حیض به علت تغییری که درخاصیت اسیدی واژن اتفاق می افتد وژان را محیط مناسبی برای عفونت والتهاب می گرداند ودر نزدیکی دراین ایام احتمال آلودگی میکروبی را افزایش می دهد واز طرفی نزدیکی موجب احتقان خون شده وخونریزی بیشتر می شود.
ب) تحریم روابط نامشروع به حکم آیه 32 سوره اسراء

«ولا تقربوا الزنی انه کان فاحشه وساء سبیلا»

(نزدیک زنا نشوید به درستی که کاری بسیار زشت وراهی بسیار ناپسند است)

علم امروز نقش بسیار  مهم این عمل ناپسند را درانتشار بیماریهای آمیزشی نظیر سفیلیس وسوزاک وایدزو... بیان کرده است.

6- اصول مربوط به آب خوردن

الف) پرهیز از آب خوردن آب زیاد که دراین خصوص از امام صادق(ع)روایت شده است:

(از خوردن زیاد آب پرهیز کنید که ریشه همه بیماریها است ونیز فرمود اگرمردم کمتر آب بیاشامند بدنشان پر استقامت می شود.)

ب) پرهیز از آب خوردن همراه غذا که دراین خصوص از امام رضا(ع) دروسائل الشیعه بند 1/53 ص 178 روایت شده است

( هرکس بخواهد که معده اش اورا اذیت نرساند،

دربین غذاخوردن آب نیاشامد تاوقتی ازغذاخوردن فارغ شود.

هرکس دراثنای طعام آب بخورد بدنش مرطوب ومعده اش ضعیف می شود و

رگها جوهر وقوت غذا را نمی گیرند.)

پ) بتدریج وآرام آب خوردن دراین خصوص درطب النبی ص 53 از حضرت رسول اکرم (ص) روایت شده است:

( هرگاه کسی از شما آب نوشید ودربین آن سه نفس کشید،درامان است)

7- بهداشت وپیشگیری از امراض میکروبی:

الف) راه سرایت دراین خصوص امام سجاد(ع) دردعای 27 صحیفیه سجادیه در لعن دشمنان می فرماید:

( بار خدایا آب آشامیدنی آنها را به وبا مخلوط کن)

که امروزه مشخص شده که بهترین راه سرایت وبا ازآب است.

ب) بهداشت وپیشگیری باقرنطینه که دراین خصوص ازحضرت رسول اکرم(ص) درکتاب طب النبی جلد 12 ص 78  روایت شده است

( هروقت درشهری وبا باشد، اگر درآن شهر باشید ازآن خارج نشوید واگر خارج هستید داخل نگردید)

منابع: قرآن، نهج البلاغه، طب النبی، کتاب تاریخ تمدن اسلام وعرب

www.tebbeeslami.ir


موضوعات مرتبط: بهداشت اسلامی
[ سه شنبه دوازدهم آبان 1388 ] [ 19:19 ] [ یاس ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

اين وبلاگ به نام حضرت علي(ع)-يگانه رادمرد تاريخ از سال87 شروع به كار كرده (البته ادرس وبلاگ از ابتدای سال88 تغییر یافته)وهدف اين وبلاگ اشنايي بيشتر با اهل بيت عصمت وطهارت و ياران باوفاي انان-همچنين معرفي سايتها و وبلاگهاي شيعي و مرتبط,و نشر فرهنگ اسلامي ميباشد.بانظرات سازنده خود ما را یاری کنید.
( برای استفاده از مطالب قبلی از قسمت ارشیو استفاده کنید)

در خانه دل نوشته
با خط جلی
این خانه بنا شد
به تولای علی
در داخل این خانه
چو نیکو نگری
هم مهر محمد است
و هم مهر علی
امکانات وب